U nang cơ năng: là những khối u có nguồn gốc từ các nang noãn (thường gọi là trứng) do các rối loạn sinh lý trong quá trình phát triển chứ không phải là do những tổn thương thực thể của buồng trứng. Những khối u này chỉ tồn tại trong một thời gian nhất định rồi biến mất. U nang cơ năng gồm ba loại: nang bọc noãn, nang hoàng thể và nang hoàng tuyến.
- Nang bọc noãn: là nang noãn đã phát triển và trưởng thành (chín) nhưng không phóng noãn (rụng trứng) được.
- Nang hoàng thể: bình thường sau khi phóng noãn, các tế bào hạt của nang noãn chế tiết progesteron tạo thành hoàng thể phát triển đến cực đại vào khoảng ngày thứ 21 đến 23 của vòng kinh sẽ thoái triển dần rồi teo đi để trở thành một đám thoái hóa kính màu vàng nên được gọi là thể vàng. Nếu vì một lý do gì đó mà hoàng thể không những không teo đi mà ngược lại còn phát triển mạnh thành một nang mỏng chứa đầy dịch bên trong. Như vậy nang hoàng thể là do hoàng thể không teo đi mà lại phát triển quá mức, dịch bên trong được tích lại mà tạo thành nang.
- Nang hoàng tuyến: là sự bị kích thích quá mức của các nang bọc noãn nên các nang này không phóng noãn mà lại bị hoàng thể hóa, là loại nang cơ năng ít gặp nhất, thường gặp trong chửa trứng.
Biến chứng
- Vỡ nang: do vỏ mỏng nên khi thăm khám hoặc có áp lực đè mạnh lên bụng sẽ gây vỡ nang. Nếu vỏ nang có mạch máu bị tổn thương sẽ gây chảy máu, bệnh cảnh giống như chửa ngoài tử cung (CNTC) vỡ và phải xử lý như trường hợp CNTC vỡ, lụt máu ổ bụng.
- Chảy máu trong nang là một biến chứng thường gặp và làm cho bệnh nhân đau bụng mà mức độ đau phụ thuộc vào tình trạng chảy máu nhiều hay ít.
- Xoắn nang: khi cuống nang dài, nang di chuyển và bị xoắn.
Ðiều trị:
- Với những nang bọc noãn và nang hoàng thể cần theo dõi 2-3 tháng. Sau thời gian theo dõi, nếu khối u vẫn tồn tại thì nên mổ. Trong thời gian theo dõi, có thể dùng thuốc tránh thai để buồng trứng nghỉ ngơi, không chịu sự kích thích của tuyến yên, nang sẽ tự thoái triển.
- Nang hoàng tuyến thì phải điều trị bệnh chính là chửa trứng hoặc u nguyên bào nuôi.
